Ngành gỗ và lâm sản Việt Nam đang đối mặt với những thách thức lớn về chính sách thuế, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ trong việc áp dụng thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với sản phẩm gỗ sơ chế. Tình trạng “mỗi nơi một kiểu” không chỉ gây khó khăn cho hoạt động sản xuất mà còn làm suy giảm năng lực cạnh tranh quốc tế của ngành.
**Rủi ro từ sự thiếu đồng bộ trong thực thi chính sách**
Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, từ ngày 1/1/2026, các quy định mới về thuế VAT theo Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi, Nghị định 181, Nghị định 39 và Thông tư 84 sẽ có hiệu lực. Tuy nhiên, hiện nay việc áp dụng quy định tại các địa phương đang tồn tại nhiều bất cập:
- **Định nghĩa “sơ chế” khác biệt:** Một số địa phương chỉ miễn thuế cho doanh nghiệp trực tiếp sở hữu rừng và tự sơ chế, trong khi các đơn vị thu mua gỗ nguyên liệu từ hộ dân rồi sơ chế lại bị áp thuế. Đồng thời, hoạt động sấy gỗ – vốn là quy trình kỹ thuật cần thiết – vẫn chưa được nhiều cơ quan thuế địa phương công nhận là sản phẩm sơ chế thông thường.
- **Vướng mắc thuế VAT gỗ nhập khẩu:** Dù luật quy định gỗ nhập khẩu phục vụ sản xuất thuộc diện không chịu thuế VAT, nhưng do thiếu hướng dẫn cụ thể, doanh nghiệp vẫn phải kê khai và nộp thuế, làm gia tăng gánh nặng chi phí vốn.
- **Áp lực hoàn thuế và dòng tiền:** Tình trạng “treo” hoàn thuế hàng chục tỷ đồng trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm do vướng xác minh nguồn gốc đang bào mòn dòng tiền lưu động của doanh nghiệp, gây khó khăn cho việc tái đầu tư.
**Ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và xuất khẩu**
Việc áp dụng thuế thiếu thống nhất tạo ra rủi ro về hóa đơn, chứng từ, làm suy giảm khả năng truy xuất nguồn gốc của gỗ Việt Nam. Điều này đặc biệt nguy hiểm khi các thị trường xuất khẩu trọng điểm như Mỹ và EU đang siết chặt các tiêu chuẩn về tính hợp pháp của sản phẩm gỗ.
Khi doanh nghiệp e ngại sử dụng gỗ rừng trồng trong nước do rủi ro pháp lý, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, trực tiếp ảnh hưởng đến sinh kế của 1,5 triệu hộ nông dân đang quản lý khoảng 2 triệu ha rừng trồng.
**Rào cản thanh toán không dùng tiền mặt**
Một vấn đề tài chính khác là quy định thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch thu mua gỗ nguyên liệu. Tại các vùng núi, vùng sâu, vùng xa – nơi tập trung nguồn nguyên liệu chính – hạ tầng ngân hàng và mạng lưới viễn thông còn hạn chế, trong khi chuỗi thu mua phải qua nhiều tầng nấc trung gian (thương lái, đại lý), khiến việc triển khai thanh toán điện tử trở nên thiếu khả thi.
**Kiến nghị giải pháp tháo gỡ**
Để ổn định môi trường kinh doanh và bảo vệ chuỗi cung ứng, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam kiến nghị Bộ Tài chính và các cơ quan hữu quan:
- **Thống nhất văn bản hướng dẫn:** Ban hành hướng dẫn chi tiết để cơ quan thuế các địa phương áp dụng đồng bộ quy định thuế VAT đối với gỗ sơ chế thông thường.
- **Định nghĩa rõ ràng:** Xác định gỗ xẻ qua sấy (chưa bào nhẵn) thuộc nhóm sơ chế thông thường và có hướng dẫn cụ thể đối với gỗ nhập khẩu thuộc diện không kê khai, nộp thuế VAT.
- **Cải cách thủ tục hoàn thuế:** Đẩy nhanh quá trình xác minh hồ sơ để giải phóng nguồn vốn bị “treo”, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất.
Việc tháo gỡ kịp thời các nút thắt về thuế không chỉ giúp doanh nghiệp ngành gỗ duy trì đà xuất khẩu (vốn đạt 17,2 tỷ USD trong năm 2025) mà còn bảo đảm sự phát triển bền vững cho ngành lâm nghiệp quốc gia.
