Trong năm tài khóa 2025, dữ liệu từ Bộ Tài chính Nhật Bản công bố trên Nikkei Asia cho thấy kim ngạch xuất khẩu vàng của quốc gia này đạt con số kỷ lục 4.880 tỷ Yên (khoảng 25,5 tỷ USD), mức cao nhất kể từ năm 1988. Đáng chú ý, giá xuất khẩu trung bình cũng vọt lên 117.400 USD/kg, tăng 48,7% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, con số này tạo ra một nghịch lý tài chính khó giải thích nếu dựa trên năng lực sản xuất nội địa.
### Nghịch lý từ sản lượng khai thác nội địa
Nhật Bản không phải là quốc gia sở hữu trữ lượng vàng lớn. Mỏ Hishikari (tỉnh Kagoshima) là mỏ vàng thương mại duy nhất còn hoạt động, với sản lượng khiêm tốn chỉ khoảng 4 tấn mỗi năm. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ nội địa chỉ dao động từ 15-35 tấn/năm.
Sự chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu lên tới hơn 200 tấn vàng (trị giá khoảng 24,4 tỷ USD) đặt ra câu hỏi lớn: Lượng vàng khổng lồ này từ đâu mà có? Câu trả lời nằm ở “vòng lặp vàng chui” tận dụng kẽ hở từ chính sách thuế.
### Cơ chế vận hành của “Vòng lặp vàng chui”
Các đường dây buôn lậu đang khai thác triệt để mức thuế tiêu dùng 10% tại Nhật Bản thông qua quy trình 3 bước:
- **Nhập lậu trốn thuế:** Vàng được thu gom từ các thị trường không áp thuế tiêu dùng (phổ biến nhất là Hồng Kông – Trung Quốc) và đưa vào Nhật Bản qua các đường dây bất hợp pháp, nhằm né tránh hoàn toàn nghĩa vụ thuế 10%.
- **Bán nội địa hưởng chênh lệch:** Vàng lậu được tiêu thụ tại thị trường Nhật Bản với giá đã bao gồm thuế. Các đối tượng thu lợi nhuận ngay lập tức từ việc “bỏ túi” khoản thuế 10% đáng lẽ phải nộp ngân sách.
- **Tái xuất chốt lời:** Khi giá vàng thế giới biến động, lượng vàng này tiếp tục được tái xuất sang các thị trường như Singapore, Thụy Sĩ hoặc ngược lại Hồng Kông để hưởng lợi từ chênh lệch giá quốc tế.
### Cuộc chiến chống buôn lậu: Khi lợi nhuận vượt xa rủi ro
Kể từ khi Nhật Bản điều chỉnh thuế tiêu dùng từ 5% lên 8% (năm 2014) và sau đó là 10%, các vụ buôn lậu vàng đã bùng phát mạnh mẽ. Năm 2024, lượng vàng bị Hải quan Nhật Bản thu giữ lên tới 1.218kg, gấp 4 lần so với năm trước đó.
Thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi, từ việc giấu vàng trong hành lý, quần áo lót đến cải trang thành vi mạch điện tử. Trước tình thế đó, Bộ Tài chính Nhật Bản đã áp dụng các biện pháp mạnh tay:
* **Mức phạt kỷ lục:** Phạt lên tới 5 lần giá trị số vàng bị thu giữ.
* **Tịch thu tài sản:** Tịch thu vàng ngay khi bị phát hiện.
* **Điều chỉnh theo thị trường:** Mức phạt được tính toán dựa trên giá vàng tại thời điểm xử lý, nhằm triệt tiêu ý đồ “đợi giá tăng” của các đối tượng buôn lậu.
### Tác động từ thị trường vàng toàn cầu
Trong bối cảnh xung đột địa chính trị (Nga-Ukraine, Trung Đông) và biến động kinh tế vĩ mô, giá vàng toàn cầu liên tục lập đỉnh. Tại Nhật Bản, giá vàng niêm yết đã tăng phi mã từ 10.000 Yên/gam (đầu năm 2024) lên mức lịch sử 30.248 Yên/gam vào đầu năm 2026.
Dù đối mặt với rủi ro pháp lý cao, sức hấp dẫn từ lợi nhuận khổng lồ của “vòng lặp trốn thuế” trong giai đoạn giá vàng tăng nóng vẫn đang đặt ra bài toán khó cho cơ quan quản lý Nhật Bản trong việc kiểm soát dòng chảy kim loại quý.
