Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp đánh dấu một bước ngoặt lớn về vị thế. Tuy nhiên, các chuyên gia tài chính nhấn mạnh rằng nâng hạng không phải là “đũa thần” giúp giá cổ phiếu tăng liên tục hay đảm bảo dòng tiền sẽ ở lại bền vững.
**Nâng hạng: “Tấm vé” gia nhập vũ trụ đầu tư toàn cầu**
Theo TS. Chu Thanh Tuấn (Đại học RMIT Việt Nam), giá trị cốt lõi của việc nâng hạng nằm ở khả năng tiếp cận. Việt Nam chính thức bước vào “vũ trụ đầu tư” của các quỹ quốc tế vốn trước đây bị giới hạn bởi các quy định nội bộ hoặc chỉ số tham chiếu (benchmark).
Các cải cách trọng yếu như cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước khi đặt lệnh (non-prefunding) hay quy trình xử lý giao dịch lỗi đã đưa Việt Nam tiến gần hơn tới thông lệ quốc tế. Dù vậy, ông Tuấn khẳng định: “Nâng hạng chỉ là câu chuyện tiếp cận, không tự động làm tăng lợi nhuận doanh nghiệp hay loại bỏ rủi ro tỷ giá”.
**Phân định dòng vốn: “Cơ học” và “Chủ động”**
Thị trường cần phân biệt rõ hai loại dòng vốn:
– **Dòng vốn thụ động (ETF/Quỹ bám chỉ số):** Có tính ổn định cao, buộc phải giải ngân khi Việt Nam được thêm vào danh mục benchmark. Ước tính dòng vốn này dao động từ 1,2 – 1,5 tỷ USD.
– **Dòng vốn chủ động:** Đây là dòng vốn “thông minh”, chỉ phân bổ dựa trên định giá, triển vọng tăng trưởng, thanh khoản và rủi ro tỷ giá. Đây chính là đích đến để phát triển thị trường bền vững.
**Chiến lược giữ chân dòng vốn ngoại dài hạn**
Để dòng vốn quốc tế không chỉ vào rồi rút nhanh, Việt Nam cần thực thi đồng bộ các giải pháp:
- **Hoàn thiện hạ tầng tài chính:** Khi quy mô nhà đầu tư tổ chức gia tăng, hệ thống thanh toán, bù trừ và quản trị rủi ro đối tác cần được chuẩn hóa ở mức độ cao hơn để đáp ứng các giao dịch quy mô lớn.
- **Quản trị rủi ro tỷ giá linh hoạt:** Thay vì nỗ lực bảo vệ tỷ giá cố định, cần đẩy mạnh các công cụ phòng hộ rủi ro (hedging) như thị trường kỳ hạn, hoán đổi. Điều này cho phép nhà đầu tư quản trị rủi ro thay vì buộc phải bán tháo tài sản khi có biến động.
- **Nâng cao chất lượng doanh nghiệp:** Bà Thiều Thị Nhật Lệ, Tổng giám đốc UOBAM Việt Nam, nhấn mạnh rằng tăng trưởng kinh tế và chất lượng doanh nghiệp niêm yết vẫn là yếu tố tiên quyết để các quỹ lớn rót vốn dài hạn.
- **Phát triển nội lực:** Việc mở rộng các quỹ hưu trí, bảo hiểm và quỹ tương hỗ trong nước là giải pháp căn cơ để tạo “bộ đệm” ổn định, giảm sự phụ thuộc quá lớn vào chu kỳ vào – ra của khối ngoại.
**Kết luận**
Thành công của việc nâng hạng không nên đo lường bằng những con số VN-Index tăng trưởng tức thời. Thay vào đó, thước đo chính xác nhất là khả năng biến dòng tiền quốc tế thành nguồn vốn dài hạn với chi phí vốn thấp hơn cho nền kinh tế. Sự ổn định của môi trường vĩ mô, sự minh bạch trong quản trị doanh nghiệp và một thị trường có chiều sâu chính là những yếu tố quyết định để Việt Nam trở thành điểm đến “vàng” trên bản đồ tài chính quốc tế.
