**Thanh khoản “bốc hơi” và áp lực từ xung đột địa chính trị**
Nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ đang trải qua giai đoạn thử thách khắc nghiệt khi dự trữ trái phiếu Mỹ của Ngân hàng Trung ương (CBRT) giảm mạnh từ 160 tỷ USD xuống dưới 18 tỷ USD chỉ trong một quý. Cuộc xung đột tại Iran bùng phát từ cuối tháng 2/2026 đã đẩy giá năng lượng thế giới tăng sốc, tạo áp lực kép lên đồng Lira và buộc CBRT phải bán tháo tài sản thanh khoản cao để cứu vãn tỷ giá.
Dữ liệu từ Bloomberg và Reuters cho thấy, chỉ trong tháng 3/2026, Thổ Nhĩ Kỳ đã bán gần 90% lượng trái phiếu kho bạc Mỹ đang nắm giữ. Khi các công cụ tài chính truyền thống dần cạn kiệt, ngân hàng trung ương buộc phải sử dụng đến “kho báu cuối cùng” là vàng dự trữ.
**Cú sốc vàng và tâm lý phòng thủ của người dân**
Trong bối cảnh giá vàng thế giới điều chỉnh từ đỉnh 5.600 USD xuống dưới 4.400 USD/ounce, người dân Thổ Nhĩ Kỳ đã có phản ứng ngược với kỳ vọng của nhà điều hành. Thay vì giữ tiền mặt, họ ồ ạt rút tiền gửi đồng Lira để tích trữ vàng, xem đây là kênh trú ẩn an toàn trước sự bất ổn của nội tệ.
Hành vi này đã tạo ra một cuộc khủng hoảng thanh khoản cục bộ:
* **Lãi suất thực tế leo thang:** Mặc dù lãi suất điều hành duy trì ở mức 37%, nhưng chi phí vay thực tế đã vọt lên 53% đối với tín dụng thương mại và 63% đối với vay tiêu dùng cá nhân.
* **Thắt chặt thầm lặng:** CBRT đã thực hiện chính sách “thắt chặt thầm lặng” bằng cách chuyển dịch từ kênh cho vay ưu đãi sang kênh cho vay qua đêm với lãi suất 40%, nhằm siết chặt cung tiền mà không cần điều chỉnh lãi suất chính thức quá sớm.
**Chiến lược ứng phó và bài học về sự phụ thuộc vào vàng**
Dù dự trữ vàng đã giảm từ mức đỉnh 641 tấn (quý III/2025) xuống 535 tấn (quý I/2026) do các hợp đồng hoán đổi (swap) ngoại tệ, giới chức tài chính Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đang nỗ lực xoay chuyển tình thế. Tín hiệu khả quan xuất hiện vào cuối tháng 5/2026 khi dự trữ vàng bắt đầu ổn định trở lại.
Bộ Tài chính Thổ Nhĩ Kỳ hiện đang kiên trì lộ trình giảm lệ thuộc vào vàng. Thay vì chỉ dựa vào kim loại quý, chính phủ đang đa dạng hóa danh mục nợ thông qua việc phát hành trái phiếu lãi suất thả nổi và cố định.
Các chuyên gia kinh tế, trong đó có GS Selva Demiralp từ Đại học Koc, cho rằng Thổ Nhĩ Kỳ cần sự thận trọng tối đa. Trong khi áp lực từ Trung Đông còn hiện hữu, việc duy trì chi phí vay thực tế ở mức 40% được xem là “liều thuốc đắng” cần thiết để giữ ổn định vĩ mô, thay vì mạo hiểm nới lỏng chính sách tiền tệ trong giai đoạn thị trường đang thiếu niềm tin vào nội tệ.
**Kết luận**
Câu chuyện tại Thổ Nhĩ Kỳ là bài học nhãn tiền cho các nền kinh tế đang phát triển về tầm quan trọng của dự trữ ngoại hối và sự nguy hiểm khi niềm tin vào tiền pháp định suy giảm. Khi nhà đầu tư nhỏ lẻ đổ xô vào vàng trong lúc thị trường biến động, chính sự hoảng loạn này đã vô tình làm trầm trọng thêm các vết nứt trong hệ thống ngân hàng quốc gia.
