Năm 2025, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) ghi nhận kết quả kinh doanh khởi sắc với lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt gần 52.000 tỷ đồng. Sự đảo chiều tài chính này đặt ra câu hỏi lớn cho dư luận: Liệu khi doanh nghiệp lãi lớn, người tiêu dùng có được hưởng lợi thông qua việc giảm giá điện?
**Giải mã “cú hích” lợi nhuận của EVN**
Theo chuyên gia Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, khoản lãi “khủng” này không đến từ một yếu tố đơn lẻ mà là kết quả của sự cộng hưởng từ nhiều điều kiện khách quan:
- **Tối ưu hóa chi phí đầu vào:** Giá nhiên liệu (than, khí) trên thị trường quốc tế đã hạ nhiệt đáng kể so với giai đoạn 2023. Đây là yếu tố then chốt giúp giảm chi phí sản xuất điện.
- **Lợi thế từ thủy điện:** Điều kiện thời tiết thuận lợi với lượng mưa dồi dào giúp huy động tối đa nguồn thủy điện – loại hình có chi phí sản xuất thấp nhất trong cơ cấu nguồn điện.
- **Điều chỉnh giá bán lẻ:** Các đợt điều chỉnh giá điện bình quân giai đoạn 2023-2025 đã góp phần cân bằng lại dòng tiền, giúp EVN thoát khỏi vòng xoáy thua lỗ kéo dài.
**Vì sao giá điện khó giảm dù EVN có lãi?**
Dưới góc độ tài chính doanh nghiệp, việc giảm giá điện ngay lập tức là khó khả thi vì ba lý do chính:
- **Xử lý lỗ lũy kế và phục hồi tài chính:** Mặc dù lợi nhuận hợp nhất khả quan, nhưng công ty mẹ EVN vẫn còn khoản lỗ lũy kế đáng kể. Lợi nhuận hiện tại được ưu tiên dùng để bù đắp các khoản lỗ từ giai đoạn trước, nhằm khôi phục năng lực tài chính – điều kiện tiên quyết để duy trì xếp hạng tín nhiệm.
- **Áp lực tái đầu tư khổng lồ:** Ngành điện Việt Nam đang đứng trước nhu cầu vốn hàng chục tỷ USD mỗi năm để phát triển các nguồn điện mới (điện khí LNG, điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân) và nâng cấp lưới điện. Các dự án này đòi hỏi vốn đối ứng lớn từ EVN để tiếp cận nguồn tín dụng quốc tế và ngân hàng thương mại.
- **Cơ chế thị trường:** Chính phủ đang đẩy mạnh lộ trình tính đúng, tính đủ chi phí và xóa bỏ dần bù giá chéo. Việc giảm giá điện thời điểm này sẽ đi ngược lại mục tiêu dài hạn là minh bạch hóa thị trường năng lượng.
**Bản chất của lợi nhuận tại doanh nghiệp Nhà nước**
Chuyên gia Hà Đăng Sơn nhấn mạnh, lợi nhuận của EVN không phải là khoản tiền thuộc về doanh nghiệp để tự quyết định sử dụng. Với tư cách là doanh nghiệp Nhà nước, toàn bộ lợi nhuận sau khi thực hiện các nghĩa vụ tài chính sẽ thuộc về Nhà nước. Việc phân phối lợi nhuận nằm dưới sự điều tiết của các cơ quan có thẩm quyền, nhằm đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
**Kết luận**
Việc EVN báo lãi là tín hiệu tích cực cho thấy sự phục hồi của “xương sống” ngành điện. Tuy nhiên, nhìn vào bức tranh vĩ mô, khoản lợi nhuận này vẫn còn rất khiêm tốn so với nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng năng lượng trong tương lai. Thay vì kỳ vọng vào việc giảm giá điện ngắn hạn, bài toán bền vững là tiếp tục tối ưu hóa quản trị và huy động nguồn lực cho các dự án điện trọng điểm để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
