Dự thảo Thông tư hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) 2025, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đang thu hút sự quan tâm lớn khi đề xuất nâng ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng. Mặc dù đây được xem là bước tiến cần thiết, nhưng dưới góc nhìn chuyên gia tài chính, mức đề xuất này vẫn đối mặt với nhiều bất cập về tính thực tiễn và công bằng.
**Dữ liệu tính toán chưa bắt kịp biến động kinh tế**
Bộ Tài chính cho biết căn cứ xác định mức 3 triệu đồng dựa trên thu nhập và chi tiêu bình quân đầu người, cùng tiêu chí hộ nghèo/cận nghèo. Tuy nhiên, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, nhận định dữ liệu giai đoạn 2014-2024 được sử dụng làm cơ sở chưa phản ánh đúng bức tranh kinh tế đến thời điểm năm 2026.
“Với tốc độ tăng trưởng chi tiêu bình quân khoảng 15% mỗi 2 năm, ước tính đến năm 2026, chi tiêu bình quân đầu người có thể đạt khoảng 3,4 triệu đồng/tháng. Do đó, ngưỡng 3 triệu đồng sẽ sớm trở nên lạc hậu ngay khi chính sách vừa được áp dụng”, ông Tuấn phân tích.
Hơn nữa, việc áp dụng một mức bình quân chung trên cả nước chưa tính đến đặc thù chi phí sinh hoạt đắt đỏ tại các đô thị lớn – nơi tập trung phần lớn người lao động có thu nhập chịu thuế. Chuyên gia này đề xuất nên cân nhắc mức lương tối thiểu vùng (dự kiến khoảng 4,5 triệu đồng/tháng vào năm 2026) làm ngưỡng xác định người phụ thuộc để đảm bảo tính linh hoạt và sát thực tế hơn.
**Cần đồng bộ với mức giảm trừ gia cảnh**
Một điểm bất hợp lý khác được TS. Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, chỉ ra là sự “lệch pha” giữa điều kiện xác định người phụ thuộc và mức giảm trừ gia cảnh hiện hành.
Hiện nay, mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc đã được quy định là 6,2 triệu đồng/tháng. Việc duy trì ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc ở mức 3 triệu đồng tạo ra sự thiếu công bằng: người phụ thuộc không có thu nhập được giảm trừ 6,2 triệu đồng, nhưng nếu có thu nhập vượt ngưỡng 3 triệu đồng thì người nộp thuế lại không được hưởng quyền lợi này.
“Căn cứ xác định người phụ thuộc nên được điều chỉnh đồng bộ với mức giảm trừ gia cảnh, tức là 6,2 triệu đồng/tháng. Điều này không chỉ tạo ra sự minh bạch, đồng bộ trong hệ thống pháp luật thuế mà còn hạn chế việc phải liên tục điều chỉnh chính sách theo biến động giá cả”, TS. Nguyễn Ngọc Tú nhấn mạnh.
**Hướng đi nào cho chính sách thuế TNCN?**
Việc điều chỉnh ngưỡng thu nhập người phụ thuộc là yêu cầu cấp thiết để giảm bớt gánh nặng tài chính cho người lao động trong bối cảnh lạm phát. Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống và có “độ trễ” hợp lý trước khi lạc hậu, cơ quan soạn thảo cần:
- **Cân nhắc tính vùng miền:** Đưa ra các ngưỡng phù hợp với chi phí sinh hoạt tại các khu vực đô thị lớn thay vì áp dụng một mức bình quân toàn quốc.
- **Đồng bộ hóa các chỉ số:** Gắn kết chặt chẽ ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc với mức giảm trừ gia cảnh hiện hành để đảm bảo tính logic của chính sách thuế.
- **Cơ chế điều chỉnh linh hoạt:** Thay vì ấn định một con số cứng, có thể xem xét gắn ngưỡng này với các chỉ số kinh tế biến động như lương tối thiểu vùng hoặc chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để chính sách luôn tiệm cận với đời sống thực tế của người dân.
Trong bối cảnh chi phí y tế, giáo dục và nhà ở ngày càng tăng cao, việc đặt ngưỡng xác định người phụ thuộc quá thấp không chỉ làm giảm ý nghĩa của chính sách giảm trừ gia cảnh mà còn gây áp lực không nhỏ lên thu nhập khả dụng của người lao động. Một sự thay đổi mang tính hệ thống và dài hạn là điều mà cộng đồng doanh nghiệp và người nộp thuế đang kỳ vọng từ dự thảo mới này.
