Trong hơn nửa thế kỷ, cách tiếp cận của Trung Quốc đối với vàng đã trải qua một cuộc cách mạng tư duy sâu sắc, từ công cụ sinh tồn quốc gia đến trụ cột của thị trường tài chính hiện đại.
### Giai đoạn “thu gom – tích lũy”: Vàng là phao cứu sinh kinh tế
Từ năm 1949 đến 2002, Trung Quốc áp dụng chiến lược kiểm soát vàng nghiêm ngặt. Theo ông Hứa La Đức, nguyên Chủ tịch Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải, việc cấm người dân sở hữu vàng trong giai đoạn 1949-1982 không chỉ nhằm bảo vệ đồng nhân dân tệ non trẻ mà còn là giải pháp tình thế để giải quyết tình trạng thiếu hụt ngoại tệ trầm trọng.
Trong bối cảnh hệ thống Bretton Woods thịnh hành, vàng đóng vai trò là “chìa khóa” để Trung Quốc nhập khẩu máy móc công nghiệp và lương thực. Việc thu gom vàng từ dân đã giúp quốc gia này cân đối cán cân thanh toán, đặt nền móng tài chính quan trọng cho công cuộc công nghiệp hóa. Ngay cả khi thị trường trang sức được mở cửa vào thập niên 1980, cơ chế “thống nhất thu mua, thống nhất phân phối” vẫn duy trì sự quản lý tập trung của ngân hàng trung ương.
### Bước ngoặt thị trường hóa: Sự trỗi dậy của Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE)
Năm 2002 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) ra đời, chuyển đổi từ cơ chế giá ấn định sang cơ chế cung – cầu thị trường.
Sau hơn hai thập kỷ phát triển, SGE đã đạt được những con số tăng trưởng ấn tượng:
* **Quy mô:** Từ 108 thành viên ban đầu lên 281 thành viên bao gồm các tổ chức tài chính quốc tế.
* **Đa dạng hóa:** Phát triển từ vàng giao ngay sang các sản phẩm phái sinh phức tạp như quyền chọn, hợp đồng kỳ hạn và hoán đổi.
* **Giá trị giao dịch:** Năm 2025, tổng giá trị giao dịch tại SGE đạt mức kỷ lục 49,86 nghìn tỷ NDT (khoảng 6.800 tỷ USD).
### Định hình vị thế trên bản đồ tài chính toàn cầu
Trung Quốc không chỉ dừng lại ở việc nội địa hóa thị trường vàng mà còn chủ động thay đổi “luật chơi” toàn cầu:
1. **Mở cửa quốc tế:** Năm 2014, SGE cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia giao dịch, biến thị trường vàng thành cầu nối tài chính đầu tiên mở cửa cho dòng vốn ngoại.
2. **Quyền định giá:** Năm 2016, việc ra mắt “Thượng Hải Kim” – chỉ số giá vàng chuẩn định giá bằng nhân dân tệ – đã chấm dứt sự phụ thuộc hoàn toàn vào các trung tâm London hay New York.
Hiện nay, Trung Quốc vừa giữ vị thế quốc gia sản xuất vàng lớn nhất thế giới (381 tấn/năm), vừa là thị trường tiêu thụ hàng đầu (gần 950 tấn/năm). Đặc biệt, xu hướng chuyển dịch từ vàng trang sức sang vàng miếng và vàng xu (đạt 504 tấn trong năm 2025) cho thấy sự thay đổi trong tâm thế tích lũy tài sản của người dân Trung Quốc trước những biến động kinh tế vĩ mô.
Từ những viên gạch đầu tiên được đặt trong giai đoạn khó khăn, Trung Quốc đã thành công trong việc biến vàng thành một công cụ chiến lược, khẳng định tầm ảnh hưởng mạnh mẽ trong hệ thống tài chính quốc tế hiện đại.
