Trong bối cảnh kinh tế số, công tác quản lý thuế tại Việt Nam đã có sự chuyển dịch căn bản về tư duy và phương pháp. Tại hội thảo “Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch” mới đây, đại diện Cục Thuế khẳng định kỷ nguyên “đi đếm hộ kinh doanh trên đường phố” đã chấm dứt, nhường chỗ cho mô hình quản trị dựa trên dữ liệu (data-driven).
### 5 hành vi rủi ro về dòng tiền doanh nghiệp cần lưu ý
Cơ quan thuế đã xác định được 5 nhóm hành vi phổ biến tiềm ẩn rủi ro cao, thường được các doanh nghiệp sử dụng để tối ưu hóa chi phí thuế không hợp lệ:
- **Vay vốn nội bộ bất thường:** Sử dụng hợp đồng vay vốn giữa công ty mẹ – con với lãi suất phi thực tế nhằm điều chuyển lợi nhuận hoặc chi phí lãi vay, từ đó làm giảm nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Cơ quan thuế hiện áp dụng công thức EBITDA và quy định về giao dịch liên kết để truy thu.
- **Mua bán hàng hóa, dịch vụ giá ảo:** Việc nâng khống chi phí tư vấn, giám sát hoặc mua bán nội bộ với giá bất thường nhằm mục đích đẩy chi phí lên cao, giảm thuế GTGT đầu vào và thu nhập chịu thuế.
- **Phân chia lợi nhuận không tương xứng:** Lợi dụng các điều khoản hợp tác đầu tư để chuyển dịch lợi nhuận về các đơn vị đang được hưởng ưu đãi thuế.
- **Tạm ứng vốn kéo dài:** Sử dụng các khoản tạm ứng không rõ mục đích để chuyển tiền giữa các đơn vị hoặc cá nhân, nhằm né tránh việc ghi nhận doanh thu hoặc thu nhập chịu thuế.
- **Gian lận trong Thương mại điện tử:** Các hộ kinh doanh không kê khai hoặc chia nhỏ doanh thu qua nhiều tài khoản để che giấu dòng tiền, kết hợp sử dụng tiền mặt nhằm né tránh sự kiểm soát của cơ quan quản lý.
### Sức mạnh từ hệ sinh thái dữ liệu số
Ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, ngành thuế hiện đang nắm giữ “kho dữ liệu lớn” (Big Data) bao gồm:
* **Dữ liệu hóa đơn điện tử:** Ghi nhận gần như toàn bộ các giao dịch kinh tế từ năm 2021.
* **Hệ thống tài khoản ngân hàng:** Kiểm soát thông tin của khoảng 250 triệu tài khoản (200 triệu tài khoản cá nhân và 50 triệu tài khoản doanh nghiệp).
* **Kết nối liên thông:** Phối hợp chặt chẽ với các sàn thương mại điện tử và trung gian thanh toán.
Việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) cho phép cơ quan thuế phân tích, đối chiếu các dòng tiền bất thường một cách tự động. Điều này giúp cơ quan quản lý chỉ tập trung vào các đối tượng có rủi ro cao, thay vì dàn trải nguồn lực như trước đây.
### Lời khuyên cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh
Với sự liên kết chặt chẽ giữa ngân hàng và cơ quan thuế, tính minh bạch trong dòng tiền là “chìa khóa” để đảm bảo an toàn pháp lý. Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam nhấn mạnh: Hệ sinh thái số không chỉ là công cụ quản lý của nhà nước mà còn là thước đo để các doanh nghiệp tự điều chỉnh.
Các đơn vị cần đặc biệt lưu ý:
* **Minh bạch hóa dòng tiền:** Phân tách rõ ràng giữa dòng tiền kinh doanh và chi tiêu cá nhân.
* **Tuân thủ giao dịch liên kết:** Hồ sơ giao dịch liên kết phải phản ánh đúng giá thị trường.
* **Chủ động cập nhật:** Thực hiện các thủ tục xác thực sinh trắc học trên ứng dụng eTax Mobile theo hướng dẫn mới nhất để đảm bảo tính xác thực và bảo mật trong các giao dịch thuế điện tử.
Việc chuyển đổi sang quản lý thuế dựa trên dữ liệu không chỉ giúp ngân sách thu đúng, thu đủ mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch cho mọi thành phần kinh tế.
