Theo báo cáo mới nhất từ JPMorgan, lượng dầu thô xuất khẩu từ Trung Đông đã phục hồi ấn tượng lên mức 17,5 triệu thùng/ngày, tương đương 98% so với giai đoạn trước căng thẳng địa chính trị Mỹ – Iran. Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ, nguồn cung các sản phẩm nhiên liệu thành phẩm (xăng, dầu diesel) chỉ mới phục hồi ở mức 58%. Sự lệch pha này chính là nguyên nhân cốt lõi khiến giá xăng dầu tại các trạm bán lẻ vẫn chưa thể hạ nhiệt như kỳ vọng.
### Nghịch lý giữa dầu thô và nhiên liệu thành phẩm
Trên thị trường năng lượng, dầu thô không thể trực tiếp sử dụng cho các phương tiện giao thông mà phải trải qua quy trình lọc hóa dầu phức tạp. Việc dòng chảy dầu thô được khôi phục nhờ các tuyến đường ống thay thế và sự hộ tống từ quân đội Mỹ chỉ giải quyết được bài toán vận chuyển nguyên liệu đầu vào.
Trong khi đó, công suất lọc dầu và khả năng cung ứng thành phẩm đang đối mặt với những “điểm nghẽn” nghiêm trọng:
* **Hạn chế từ các trung tâm lọc dầu lớn:** Trung Quốc – một trong những trung tâm lọc dầu hàng đầu thế giới – đã siết chặt xuất khẩu xăng dầu để ưu tiên nguồn cung nội địa. Điều này buộc các quốc gia phụ thuộc vào nguồn cung châu Á phải tìm kiếm nhà cung cấp thay thế, đẩy chi phí nhập khẩu lên cao.
* **Gián đoạn tại Nga:** Các lệnh trừng phạt và sự cố tại các cơ sở lọc dầu của Nga đã làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung diesel toàn cầu.
* **Cầu vượt cung:** Diesel – “máu” của ngành vận tải hàng hóa và nông nghiệp – đang chịu áp lực cầu rất lớn trong khi nguồn cung thành phẩm bị hạn chế, khiến giá diesel tăng mạnh hơn so với dầu thô.
### Tại sao giá bán lẻ chưa thể giảm ngay?
Nhiều người tiêu dùng đặt câu hỏi tại sao giá xăng dầu trong nước và quốc tế vẫn neo cao dù giá dầu thô trên thị trường giao ngay (WTI, Brent) đã ổn định hơn so với thời điểm đỉnh điểm. Các chuyên gia tài chính chỉ ra 3 yếu tố quyết định độ trễ này:
- **Độ trễ của chuỗi cung ứng:** Giá bán lẻ phụ thuộc vào giá nhập khẩu theo chu kỳ, chi phí vận tải, bảo hiểm và thời điểm nhập hàng. Do đó, giá tại trạm xăng không thể biến động tức thời theo giá dầu thô thế giới.
- **Chi phí vận hành và tồn kho:** Các doanh nghiệp đầu mối cần thời gian để giải phóng lượng hàng tồn kho có giá vốn cao trước khi điều chỉnh giá bán lẻ theo giá nhập mới.
- **Cơ chế điều hành và chính sách:** Tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia, giá xăng dầu chịu ảnh hưởng bởi cơ chế điều hành, thuế, phí và các quỹ bình ổn. Dù các công cụ này giúp giảm sốc cho người tiêu dùng, nhưng chúng không thể thay thế việc thiếu hụt nguồn cung thực tế trên thị trường.
### Nhận định thị trường
Sự phục hồi của dòng dầu thô qua eo biển Hormuz là một tín hiệu tích cực cho thấy rủi ro an ninh đang dần được kiểm soát. Tuy nhiên, chừng nào công suất lọc dầu toàn cầu chưa được tối ưu hóa và các nút thắt trong chuỗi cung ứng sản phẩm thành phẩm chưa được tháo gỡ, giá nhiên liệu bán lẻ khả năng cao vẫn sẽ duy trì ở mức cao.
Đối với nhà đầu tư và người tiêu dùng, việc theo dõi sát sao dữ liệu từ các nhà máy lọc dầu và chính sách xuất khẩu của các cường quốc năng lượng sẽ là chìa khóa để dự báo chính xác diễn biến thị trường trong thời gian tới.
