Trong nỗ lực nâng cao tính minh bạch và an toàn hệ thống tài chính, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa đưa ra dự thảo quy định mới về công tác giám sát phòng, chống rửa tiền (AML). Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm chuyển đổi mô hình từ giám sát tuân thủ thuần túy sang giám sát dựa trên rủi ro (Risk-Based Approach).
### Minh bạch hóa dữ liệu quản trị và sở hữu
Theo dự thảo, các tổ chức tài chính phải thiết lập hệ thống dữ liệu chi tiết về cơ cấu quản trị và nhân sự cấp cao. Cụ thể, các ngân hàng bắt buộc phải cung cấp danh sách chi tiết về Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc và Ban kiểm soát, bao gồm thông tin cá nhân, quốc tịch và tỷ lệ sở hữu vốn.
Đáng chú ý, thông tin về cổ đông cũng được kiểm soát chặt chẽ hơn. NHNN yêu cầu thống kê danh sách 10 cổ đông cá nhân và tổ chức nước ngoài lớn nhất, kèm theo tỷ lệ sở hữu cụ thể. Quy định này nhằm giúp cơ quan quản lý nhận diện sớm các cấu trúc sở hữu phức tạp, từ đó ngăn chặn rủi ro xung đột lợi ích hoặc thao túng tài chính.
### Siết chặt giám sát nhóm khách hàng rủi ro cao
Điểm nhấn trong dự thảo là việc phân loại khách hàng vào danh mục giám sát đặc biệt. Các ngân hàng phải thống kê và báo cáo định kỳ về:
* **Nhóm khách hàng đặc thù:** Người có ảnh hưởng chính trị (PEP), khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên.
* **Nhóm lĩnh vực nhạy cảm:** Các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh ngoại tệ, chuyển tiền, sòng bạc, bất động sản, kim loại quý, và đặc biệt là dịch vụ tài sản mã hóa.
* **Phân loại rủi ro:** Phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro (thấp, trung bình, cao) và trạng thái cư trú.
Việc yêu cầu báo cáo chi tiết về số lượng nhân sự chuyên trách phòng, chống rửa tiền cũng cho thấy NHNN muốn gia tăng áp lực tuân thủ lên bộ máy quản trị nội bộ của các tổ chức tài chính.
### Chuyển đổi phương pháp giám sát: Từ tuân thủ sang rủi ro
NHNN thừa nhận rằng phương pháp giám sát tuân thủ truyền thống hiện nay chưa phản ánh đầy đủ bức tranh rủi ro thực tế, gây lãng phí nguồn lực thanh tra. Việc áp dụng phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro từ năm 2025 sẽ cho phép cơ quan quản lý:
1. **Nhận diện sớm:** Phát hiện các lĩnh vực, đối tượng có nguy cơ rửa tiền cao để ưu tiên nguồn lực thanh tra.
2. **Phân bổ nguồn lực hiệu quả:** Tập trung vào các điểm nóng thay vì dàn trải như trước.
3. **Hoàn thiện hành lang pháp lý:** Khắc phục những lỗ hổng trong việc xử lý và giảm thiểu rủi ro hệ thống.
Việc áp dụng các quy định mới này không chỉ là yêu cầu cấp thiết để đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về phòng, chống rửa tiền mà còn là yếu tố then chốt để củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào sự minh bạch của thị trường tài chính Việt Nam. Các tổ chức tín dụng cần sớm rà soát hệ thống dữ liệu, nâng cấp công nghệ quản trị rủi ro để sẵn sàng đáp ứng lộ trình triển khai từ năm 2025.
