Trong lĩnh vực tài chính cá nhân, bảo hiểm nhân thọ không chỉ là công cụ bảo vệ tài chính mà còn là giải pháp hoạch định di sản. Tuy nhiên, một vụ việc gây tranh cãi gần đây – khi người mẹ đóng phí nhưng bạn gái của người con trai lại nhận được toàn bộ số tiền bảo hiểm – đã đặt ra câu hỏi lớn về quyền chỉ định người thụ hưởng theo quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm.
Người thụ hưởng có bắt buộc phải là người thân?
Nhiều người lầm tưởng rằng người thụ hưởng bảo hiểm bắt buộc phải có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân. Theo Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền (Giám đốc Công ty Luật HPL và Cộng sự), đây là sự nhầm lẫn giữa hai khái niệm: “Người được bảo hiểm” và “Người thụ hưởng”.
- **Người được bảo hiểm:** Là đối tượng mà hợp đồng bảo hiểm nhắm tới, cần có “quyền lợi có thể được bảo hiểm” (ví dụ: bản thân, vợ/chồng, cha mẹ, con cái…).
- **Người thụ hưởng:** Là cá nhân hoặc tổ chức được bên mua bảo hiểm chỉ định để nhận quyền lợi tài chính khi sự kiện bảo hiểm xảy ra.
Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 khẳng định rõ: Bên mua bảo hiểm có quyền chỉ định người thụ hưởng. Pháp luật hiện hành không đặt ra điều kiện bắt buộc người thụ hưởng phải là người thân trong gia đình. Do đó, việc chỉ định bạn gái, bạn bè hay bất kỳ cá nhân nào khác là hoàn toàn hợp lệ, miễn là quy trình chỉ định được thực hiện đúng theo thỏa thuận trong hợp đồng.
Doanh nghiệp bảo hiểm có quyền “siết” đối tượng thụ hưởng?
Các doanh nghiệp bảo hiểm có quyền thiết kế quy tắc sản phẩm để quản trị rủi ro (phòng chống gian lận, xác minh danh tính). Tuy nhiên, quản trị rủi ro không đồng nghĩa với việc tự ý đặt ra các điều kiện hạn chế quyền hợp pháp của khách hàng.
Nếu doanh nghiệp đưa ra quy định “người thụ hưởng bắt buộc phải là người thân” mà không có căn cứ pháp lý rõ ràng trong hợp đồng đã ký kết, thì quy định đó có thể gây bất lợi cho khách hàng. Nếu hợp đồng có các điều khoản không rõ ràng hoặc gây tranh cãi, pháp luật ưu tiên giải thích theo hướng có lợi cho bên mua bảo hiểm.
Lời khuyên từ chuyên gia: 3 lưu ý quan trọng để tránh tranh chấp
Để bảo vệ quyền lợi tài chính cá nhân và tránh các xung đột pháp lý không đáng có cho gia đình, khách hàng cần thực hiện các bước sau:
- **Đọc kỹ điều khoản trước khi đặt bút ký:** Không nên chỉ tin vào tư vấn miệng. Hãy yêu cầu tư vấn viên chỉ rõ điều khoản nào trong hợp đồng quy định về việc chỉ định người thụ hưởng, các giấy tờ cần thiết và hạn mức/tỷ lệ thụ hưởng.
- **Rà soát định kỳ:** Quan hệ gia đình và tình trạng nhân thân có thể thay đổi theo thời gian (kết hôn, ly hôn, có con…). Khách hàng nên rà soát lại thông tin người thụ hưởng định kỳ để đảm bảo quyền lợi được chuyển giao đúng người theo ý muốn hiện tại.
- **Thủ tục thay đổi phải bằng văn bản:** Việc thay đổi người thụ hưởng là quyền của bên mua bảo hiểm, nhưng cần có sự đồng ý bằng văn bản của người được bảo hiểm và phải thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm để được xác nhận chính thức vào hợp đồng.
**Kết luận:** Quyền chỉ định người thụ hưởng là quyền tài sản của khách hàng. Việc hiểu đúng luật không chỉ giúp bạn bảo vệ tài chính cá nhân mà còn là cách để đảm bảo di nguyện của mình được thực thi chính xác khi rủi ro xảy ra. Nếu có bất kỳ sự thay đổi nào trong cuộc sống, hãy chủ động làm việc với doanh nghiệp bảo hiểm để cập nhật thông tin kịp thời.
