Trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ, tranh chấp về giá trị bồi thường luôn là tâm điểm của các cuộc tố tụng. Vụ việc của chủ xe Mini Cooper đối với một Tổng công ty bảo hiểm lớn vừa qua đã tạo ra tiền lệ quan trọng về cách xác định giá trị tài sản khi xảy ra tổn thất toàn bộ.
Định giá tài sản: Khấu hao hay Giá trị thị trường?
Tranh chấp nảy sinh khi doanh nghiệp bảo hiểm áp dụng phương pháp “khấu hao tài sản” để định giá chiếc Mini Cooper bị cháy ở mức hơn 223 triệu đồng. Trong khi đó, chủ xe yêu cầu mức bồi thường 450 triệu đồng – đúng bằng số tiền bảo hiểm ghi trên hợp đồng.
Dưới góc độ tài chính, phương pháp khấu hao thường được sử dụng trong kế toán để phân bổ giá trị tài sản qua thời gian sử dụng. Tuy nhiên, chính quy tắc bảo hiểm của doanh nghiệp lại quy định: “Giá trị thị trường là giá mua bán chiếc xe tương tự, cùng năm sản xuất, hãng sản xuất tại thời điểm xác định giá”.
Việc tòa án bác bỏ kết quả định giá dựa trên khấu hao là hoàn toàn có cơ sở. Trong bảo hiểm vật chất xe cơ giới, “giá trị thị trường” (Market Value) mới là thước đo chính xác nhất để khôi phục trạng thái tài chính của người được bảo hiểm trước khi xảy ra sự cố, thay vì dùng các con số suy giảm giá trị trên sổ sách kế toán.
Trách nhiệm giám định thuộc về ai?
Một điểm yếu trong lập luận của doanh nghiệp bảo hiểm là việc sử dụng kết quả định giá từ cơ quan điều tra hình sự để thay thế cho quy trình giám định chuyên môn của mình. Tòa án đã khẳng định: Việc giám định thiệt hại là nghĩa vụ của doanh nghiệp bảo hiểm theo quy tắc đã ban hành.
Từ góc độ quản trị rủi ro, việc doanh nghiệp bảo hiểm không chủ động thực hiện giám định độc lập hoặc không đưa ra được bằng chứng chứng minh giá thị trường tại thời điểm xảy ra tai nạn đã khiến họ mất lợi thế trong cuộc tranh tụng.
Bài học cho người tham gia bảo hiểm và doanh nghiệp
- **Đối với chủ sở hữu tài sản:** Khi mua bảo hiểm, cần đọc kỹ các điều khoản về “Giá trị thị trường” và “Số tiền bảo hiểm”. Trong trường hợp này, số tiền 450 triệu đồng được coi là mức trần (limit of liability). Việc chủ xe cung cấp được biên bản xác minh giá từ các cơ sở kinh doanh ô tô tương đương đã trở thành bằng chứng then chốt để tòa án bác bỏ lập luận áp đặt tỷ lệ khấu hao của bên bảo hiểm.
- **Đối với doanh nghiệp bảo hiểm:** Các quy tắc bảo hiểm cần được xây dựng chặt chẽ và nhất quán. Nếu quy tắc không quy định về việc áp dụng tỷ lệ trượt giá hay khấu hao, doanh nghiệp không thể tự ý áp dụng để giảm trừ nghĩa vụ bồi thường. Sự thiếu minh bạch trong khâu giám định và định giá không chỉ gây thiệt hại về tài chính thông qua án phí, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu.
**Kết luận:**
Bản án cuối cùng buộc doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường đủ 450 triệu đồng là một lời nhắc nhở về tính thượng tôn hợp đồng. Trong tài chính bảo hiểm, nguyên tắc “bồi thường thiệt hại thực tế” phải gắn liền với giá trị thị trường khách quan, không thể thay thế bằng các phương pháp tính toán mang tính chủ quan của một phía.
*(Bài viết dựa trên Bản án số 30/2025/DS-PT ngày 27/8/2025 của TAND tỉnh Lào Cai)*
