Trong lĩnh vực tài chính cá nhân, tranh chấp giữa doanh nghiệp bảo hiểm và khách hàng liên quan đến nghĩa vụ kê khai trung thực luôn là vấn đề nhạy cảm. Mới đây, TAND TP Đà Nẵng đã đưa ra phán quyết quan trọng trong vụ kiện đòi quyền lợi bảo hiểm nhân thọ trị giá hơn 1,2 tỷ đồng, tạo tiền lệ bảo vệ khách hàng trước các điều khoản hợp đồng thiếu minh bạch.
Diễn biến vụ việc: Từ chối chi trả do “không kê khai trung thực”
Sự việc bắt đầu vào cuối năm 2021, ông Q. (Đà Nẵng) ký hợp đồng bảo hiểm nhân thọ “Gia đình là Nhà” để phục vụ mục đích vay vốn ngân hàng. Chỉ chưa đầy một tháng sau khi hợp đồng có hiệu lực, ông Q. không may tử vong do ngạt nước.
Gia đình ông Q. đã yêu cầu Công ty Bảo hiểm M. chi trả số tiền bảo hiểm 995 triệu đồng cùng tiền lãi chậm trả. Tuy nhiên, doanh nghiệp bảo hiểm từ chối với lý do ông Q. vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin, không kê khai các lần khám bệnh trước đó tại Bệnh viện quận Gò Vấp và Bệnh viện Quân y 175, bao gồm các chẩn đoán về u não, viêm nha chu và tăng huyết áp.
Phán quyết của Tòa án: Bảo vệ bên yếu thế trong hợp đồng mẫu
Tại phiên tòa phúc thẩm, HĐXX đã bác bỏ kháng cáo của công ty bảo hiểm và giữ nguyên bản án sơ thẩm, buộc doanh nghiệp phải thanh toán hơn 1,2 tỷ đồng cho gia đình ông Q. Các lập luận pháp lý then chốt bao gồm:
- **Giới hạn của nghĩa vụ kê khai:** Tòa khẳng định, đối với các bệnh lý không nằm trong danh mục câu hỏi tại giấy yêu cầu bảo hiểm (như bệnh viêm nha chu), khách hàng không có nghĩa vụ phải khai báo. Việc không kê khai các bệnh này không được xem là hành vi gian dối.
- **Tính nhân quả:** Nguyên nhân tử vong của ông Q. là ngạt nước, hoàn toàn không liên quan đến các tiền sử bệnh lý mà phía bảo hiểm viện dẫn.
- **Nguyên tắc giải thích hợp đồng:** Hợp đồng bảo hiểm là hợp đồng theo mẫu, thường do doanh nghiệp soạn thảo. Theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Kinh doanh bảo hiểm, nếu điều khoản không rõ ràng hoặc gây bất lợi, cần phải được giải thích theo hướng có lợi cho bên mua bảo hiểm.
- **Vị thế của người mua:** Tòa nhấn mạnh, trong bối cảnh mua bảo hiểm kèm theo khoản vay ngân hàng, khách hàng thường chịu áp lực thời gian và sự hướng dẫn của tư vấn viên, dẫn đến khó khăn trong việc tiếp cận và hiểu hết các điều khoản phức tạp. Do đó, người mua được xem là bên yếu thế cần được pháp luật bảo vệ.
Bài học kinh nghiệm cho nhà đầu tư và người mua bảo hiểm
Vụ việc là lời cảnh tỉnh cho cả doanh nghiệp bảo hiểm và người tham gia:
- **Đối với doanh nghiệp:** Cần minh bạch hóa quy trình thẩm định sức khỏe ngay từ đầu, thay vì sử dụng các dữ liệu y tế cũ không liên quan để từ chối chi trả sau khi sự kiện bảo hiểm đã xảy ra.
- **Đối với khách hàng:** Dù pháp luật bảo vệ bên yếu thế, người dân vẫn cần chủ động đọc kỹ hợp đồng, yêu cầu tư vấn viên giải thích rõ các điều khoản loại trừ và thực hiện kê khai sức khỏe chính xác nhất có thể để tránh những tranh chấp pháp lý kéo dài gây tốn kém thời gian và chi phí.
Phán quyết của TAND TP Đà Nẵng một lần nữa khẳng định tính nghiêm minh của pháp luật trong việc giám sát thị trường bảo hiểm, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người dân trước các hợp đồng tài chính phức tạp.
